Kunstspraak

Schoonheid zit in onvolkomenheid en in de onvolkomenheid van het menselijk onvermogen. Niets kan mooi zijn als het niet afwijkt van het gangbare, afwijkt van het ideaalbeeld of van conventies of traditie. Die afwijking moet niet op alle genoemde punten tegelijk manifest zijn maar op de plek of op het moment waar de inhoud, de emotie ofwel de idee de vorm overweldigd, overrompelt of overwint. Dat is wat de kunstenaar die inhoud, emotie of idee wil afbeelden op een overtuigende manier leert door zijn talent voor waarneming van de werkelijkheid in zichzelf en om hem heen. Een werkelijkheid die het meest zichtbaar (en onzichtbaar) is in ‘s mensens stream of consciousness. Werkelijkheid die vooral als werkelijkheid herkenbaar is vanwege zijn banaliteit.

Een enigszins verheven klinkende overtuiging. Maar u moet het er mee doen. Hij komt uit mijn hart zoals vaak met overtuigingen. Ik vertrouw het de lezer met enige aandrang toe dat niet te verwarren met pretentie. Een aandrang die nodig is aan een publiek zonder gezichten. Ik constateer in weblog-reacties met een naar mijn smaak iets te grote regelmaat dat taal zonder gezicht vaak leidt tot een gebrek aan empathisch investeren in de intentie van de schrijver.

De argwaan over pretentie zal overigens vanzelf smelten in de banaliteit van mijn uitleg.

Er is geen (echte) man die een vrouw mooi vindt die in de playboy staat. In de playboy staan vrouwen afgebeeld die zijn gemodelleerd naar een ideaalbeeld. Ze hebben niets van wat een vrouw in werkelijkheid mooi maakt. Ze missen die twee kleine lichte moedervlekjes, één op de bovenlip en nog eentje diagonaal op de onderlip. Ze hebben niet het waas van donkere haartjes op de bovenarm dat ons toeschreeuwt, ik ben een vrouw maar wel hetzelfde dier als jij. Of juist die vlassige en pluizige blonde donshaartjes in die prachtige maar eigenlijk te lange hals, dat zich herhaalt op de armen en daar zo prachtig uitkomt bij momenten waarop het contrasteert met kippevel. Of dat mooie gezicht dat net even ontsiert wordt door een bevroren grijns (als de klok 12 slaat blijft je gezicht in dezelfde vorm staan vertelde mijn moeder mij) waarin het godsgeluk zich voordoet dat die felle ogen daarin zo prachtig met haar karakter overeenkomen. Volgens Darwin gaat je gezichtsuitdrukking in de loop van je leven de vorm aannemen van de emotie die je het vaakst vertoont in je leven. (te controleren in mijn avatar, waar u kunt zien dat dit zeker geld voor vrederatten ).

In de poetica doet zich hetzelfde verschijnsel voor. Neem bijvoorbeeld de vaste versvormen zoals een sonnet, of een limerick. Het maken ervan is een puzzel. Alles moet kwa vorm passen. Een gedicht wordt echter pas poëzie worden waar het juist net niet voldoet aan het schema. Een gedicht openbaart zijn inhoud op de momenten dat de dichter uit het ritme valt of uit het metrum, of door middel van een enjambement de saaie conventie doorbreekt dat iets is meegedeeld als de zin is afgelopen.
In de muziek is Dave Brubeck er in geslaagd een wijsje in mijn hoofd te planten dat er nooit meer uitgaat omdat hij een keer een nummer schreef in een vijf-kwartsmaat.
In de schilderkunst is het niet anders. Al die gekleurde vlekken in de trant van Cobra kunnen mijn enthousiasme niet vaak wekken. Tenzij er een afwijking is op het patroon, zoals in de begintijd bij Appel. Of door de vierde dimensie van de idee die uit de werkjes van Benner in je hoofd groeien. Egon Schiele, die een van mijn grootste favorieten is kan de dood en het landschap van de dood tekenen binnen de perfecte lijnen van zijn figuur. Drie bomen waarvan niet bewezen is maar waarvan in mij de overweldigende suggestie wordt gewekt dat zij geplant zijn op de grens tussen wereld en hiernamaals, omdat ze de conventie van diepte in het landschap ontberen.

Egon Schiele
Egon Schiele

Maar ook met betrekking tot het menselijk karakter gelden voor mij vergelijkbare mechanismen. Ik raak het meest gecharmeerd van mensen waarin de onvolkomenheid manifest en evident is. Ik vraag me zelfs wel eens af of ik ooit een gesprek zou kunnen voeren met iemand die rijk, mooi, intelligent en succesvol is. Waarover zouden we in jezusnaam moeten praten. Wat begrijpt zo iemand van mensen of van de wereld. Wat zou zo iemand mij kunnen leren, zou zo iemand bereid zijn iets van mij te leren. Geef me dan nog liever zo’n gekke PVV-er met rood-wit-blauw geverfd schaamhaar.

Dat laatste brengt me op de laatste uitleg die nog nodig is. De locatie, het moment van onvolkomenheid. Dat moet in omvang begrensd zijn om op te vallen en zijn betekenis te openbaren. De inhoud, de idee moet vanzelfsprekend de moeite waard zijn. Een wijziging initieren in perspectief of verwachting.
Als alles afwijkt op alle plaatsen dan komen we niet verder dan de volkomen rotsooi. Anton Heyboer, Charles Manson schieten mij nu even als de eerste voorbeelden door mijn hoofd. Daar zijn uiteraard graduele verschillen in. Het aantal kunstschilders op de wereld is momenteel belangrijk groter dan pakweg kabeljauwen in de zee. Niet iedereen is een Schiele maar gelukkig is ook niet iedereen een Heyboer.

Als mijn lief hard gewerkt, thuiskomt van dat werk en verzucht, ik moet zo eerst douchen, want ik stink een uur in de wind, dan weet ik dat ik er op tijd bij moet zijn, voor de kraan gaat stromen. Want dan ruikt ze op haar mooist en brengt ze mij tot grote daden.

This entry was posted in Volkskrant and tagged . Bookmark the permalink.

6 Responses to Kunstspraak

  1. Fleur says:

    Avatar van Fleur
    -Als mijn lief hard gewerkt, thuiskomt van dat werk en verzucht, ik moet zo eerst douchen, want ik stink een uur in de wind, dan weet ik dat ik er op tijd bij moet zijn, voor de kraan gaat stromen. Want dan ruikt ze op haar mooist en brengt ze mij tot grote daden.-

    Mss wil zij eventjes bijkomen voordat ze aan jou begint als klus?!
    Volgens mij ga je alleen stinken van oud zweet en niet van hard werken!

  2. Fleur says:

    Avatar van Fleur
    -Schoonheid zit in onvolkomenheid en in de onvolkomenheid van het menselijk onvermogen.-

    Nee hoor.
    Ben het met je hele eerste alinea oneens.
    Wie heeft dat bedacht?
    Zeker zelf onaantrekkelijk?

  3. Fleur says:

    Avatar van Fleur
    – Ik constateer in weblog-reacties met een naar mijn smaak iets te grote regelmaat dat taal zonder gezicht vaak leidt tot een gebrek aan empathisch investeren in de intentie van de schrijver.-

    Bijna iedereen alhier toont een foto op zijn/haar blog.
    Dus alweer oneens.Hoop dat je ut niet erg vindt.

    -Volgens Darwin gaat je gezichtsuitdrukking in de loop van je leven de vorm aannemen van de emotie die je het vaakst vertoont in je leven. (te controleren in mijn avatar, waar u kunt zien dat dit zeker geld voor vrederatten )-

    Kijk aan,de wetenschap bevestigt mijn observaties.
    Kijk maar naar het gezicht van dingetje.

    – In de muziek is Dave Brubeck er in geslaagd een wijsje in mijn hoofd te planten dat er nooit meer uitgaat omdat hij een keer een nummer schreef in een vijf-kwartsmaat.

    In de schilderkunst is het niet anders. Al die gekleurde vlekken in de trent van Cobra kunnen mijn enthousiasme niet vaak wekken. Tenzij er een afwijking is op het patroon, zoals in de begintijd bij Appel. Of door de vierde dimensie van de idee die uit de werkjes van Benner in je hoofd groeien. Egon Schiele, die een van mijn grootste favorieten is kan de dood en het landschap van de dood tekenen binnen de perfecte lijnen van zijn figuur. Drie bomen waarvan niet bewezen is maar waarvan in mij de overweldigende suggestie wordt gewekt dat zij geplant zijn op de grens tussen wereld en hiernamaals, omdat ze de conventie van diepte in het landschap ontberen.-

    Ach,duidelijk voorbeeld van fictie,je kan deze beweringen toch niet menen???!!!
    Het woord `TRENT` bestaat niet,je kan een keuze maken uit TENT – TRANT – TREND .

    Schiele schildert het schuim der mensheid.
    Afzichtelijk,aan lager wal.De beelden uit zijn hongerige,verdammte psyche?
    Mooi van lelijkheid?
    Ik zie daar geen schoonheid in.
    Ach weet je,niemand durft die maffe kunstenaars tegen te spreken.
    Hetzelfde beeld zie je tegenover artsen en hoogwaardigheidsbekleders.

    Take five ben ik met je eens.Volledig.

    Lof voor je kundigheid in writing this shit.
    En….je naam is schoonheid in optima forma.

  4. Smokey says:

    Avatar van Smokey
    Meer kunstenaars op de wereld dan kabeljauwen in de zee..dat geeft te denken….

  5. Carin Schripsema says:

    Avatar van Carin Schripsema
    Eerst dit:

    ‘Als alles afwijkt op alle plaatsen dan komen we niet verder dan de volkomen rotsooi. Anton Heyboer, Charles Manson schieten mij nu even als de eerste voorbeelden door mijn hoofd.’

    Daar wil ik graag ‘even’ op in gaan. Want dat ‘even door je hoofd schieten’ mist toch zijn doel, wat mij betreft.

    Bovenstaande ideeën geven aan dat je daar veel over na hebt gedacht, of misschien zijn het maar wat kreten – dat kan ook. Maar bij mij komt er onmiddellijk een protest boven. Vooral wat betreft de vergelijking die je maakt tussen kunstenaar Heyboer en misdadiger Manson.

    Heyboer stond bekend als een excentrieke kunstenaar met 5 vrouwen, die zei dat ie eigenlijk niets van kunst wist. Hij liet dat zo en zette de mensen middels de sensatiebeluste media voortdurend op het verkeerde been. Zoals het vaker gebeurt met schrijvers en denkers die boven het normale uit durven te stijgen, was Heyboer een man met grote inzichten die hij niet aan de wereld kwijt kon. Pas na zijn dood komt er druppelsgewijs meer (of opnieuw) erkenning voor Heyboer, als artiest en als zeer origineel filosoof.

    De internationale erkenning die hij in de jaren 50, 60, 70 kreeg voor zijn werk blijkt toch niet voor niets te zijn. Het werk wordt -nog steeds- over de hele wereld verzameld.
    http://www.lesliesacks.com/gallery/artistPages/heyboer/heyboer.htm

    Er zijn nu weer jaarlijks tentoonstellingen en er worden boeken gepubliceerd over zijn werk. NRC Handelsblad gaf Heyboer pasgeleden weer alle eer. Kortgeleden waren er enkele radioprogramma’s die aandacht aan de onbekende kant van Heyboer besteedden, zoals ‘In de Zevende Hemel’
    te beluisteren op:
    http://www.boeddhistischeomroep.nl/uitzending.aspx?lIntEntityId=1056&lIntType=1&lStrAction=sendafriend

    Dan dat:

    ‘De inhoud, de idee moet vanzelfsprekend de moeite waard zijn. Een wijziging initieren in perspectief of verwachting.’

    Over inhoud gesproken….. Daar gaat kunst toch over?

    Of de inhoud en de schoonheid je raakt is natuurlijk heel persoonlijk.
    Mij raakt het . Het is de moeite waard. En soms moet je inderdaad wat moeite doen om schoonheid toe te laten, en bevooroordeelde meningen het zwijgen op te leggen.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *