Het menselijk lijden

Iemand zei me: “Ik ga een presentatie houden over de vijf oorzaken van menselijk lijden”.  Waarop ik, altijd snel geinspireerd, reageerde met: “Ik zal ze ook opschrijven, dan kunnen we daarna mooi vergelijken of we op hetzelfde punt uitkomen.

Pas later dacht ik dat het toch eigenlijk wel een vreemd toeval zou zijn wanneer ik op  zo`n vreemd en willekeurig aantal uit zou komen.
Logischer lijkt het me ofwel één ofwel een veelvoud,  afhankelijk op welk abstractieniveau van categorieën je dat aanvat.

Ik wil het daarom liever splitsen in de bron van lijden en de waaier van vormen die daar uit voortgroeit.

De mens is onderdeel van de natuur. Hij wordt aangestuurd door het oeregoïsme van zijn soort. Omdat evolutie alleen werkt in voorwaartse richting (het is onmogelijk een propellervliegtuig in de loop van de constructie om te bouwen tot een straalvliegtuig.), kunnen we niet anders dan dit accepteren als een uitgangspunt.
De zin van het leven is niet gelegen in het geluk of welzijn van het individu, omdat je lichaam slechts vehikel is voor evolutionaire verspreiding van genen. En de natuur is een wedloop waarin ieder individu op jacht is naar voordeel, ook als dat ten koste van een ander gaat. We zijn per definitie gebouwd om met onze medemens te concurreren en hem rücksichtslos te laten vallen als dat ons zo uitkomt.
En dat is dus ook wat we zien en ervaren om ons heen.

Je zou dit de bron van alle kwaad kunnen noemen, ware het niet dat het begrip kwaad niet bestaat in de
natuurlijke staat der dingen. Wel is het de bron van alle vormen van menselijk lijden. En dat zijn er meer als vijf.
Zij komen allemaal voort uit wat er misgaat in de tweede fase van de evolutie van de soort. Het uitbreiden van de zintuigen tot buiten de lichaamsgrenzen (altijd voor zelfbescherming), heeft gigantische vormen aangenomen door het ontwikkelen van een buitenbrein, dat speciaal gemaakt is voor communicatie en samenwerking. Voor het groepsgewijs nastreven van ieders eigenbelang.

Dat buitenbrein, en dat is wat er misgaat, is ontworpen voor een relatief kleine groep. Gezin en kudde, is het oorspronkelijke ontwerp. En niet voor zeven miljard mensen, een getal wat in 2050 lijkt te gaan vermeerderen tot twaalf miljard.
Je zou kunnen zeggen, wat maakt het kortom uit, zo`n paar dode Syriers.
Dat doen we niet, want we verzinnen betere verhalen om ons te verantwoorden. Verhalen die niet meer zo geschikt zijn buiten het perspectief van gezin en kudde.

Vanuit dit geconstateerde gegeven zal ik dan vijf vormen noemen van menselijk lijden, zonder volledigheid te pretenderen, maar wel met een streven naar prioriteit.

  • Alle bestaande myhologie en verhaalkunst zijn anachronismen, nadat de mens zijn perspectief splitste in enerzijds de wereld die zicht- en communiceerbaar is door middel van zijn beperkte fysieke zintuigen en anderzijds de gigantische omgeving die hij dankt aan de extensie van die zintuigen met het gereedschap dat hij maakte.
    Christendom, Islam, Boehdisme, Kapitalisme en Democratie zijn voorbeelden van disfunctionele artefacten, die alle vijf (ja vijf) kunnen worden opgevat als belangrijke oorzaken van menselijk lijden. Onze cultuur is verworden tot anachronisme.
  • Met ons gereedschap hebben we een wereld gebouwd waarin de mens permanent wordt geconfronteerd met het “leven”in de vorm van een “vertoning” van onechtheid, zonder geur of emotie.
    Dit confronteert hem zodanig met de zinloosheid, machteloosheid en existentiele eenzaamheid van zijn bestaan, dat het een grote oorzaak is van menselijk lijden. Temeer omdat het geen tijd en ruimte laat tot echt contact.
    Eenzaamheid is volksziekte nummer één.
  • De mens heeft geen natuurlijke vijanden meer. Alleen de mens zelf is onze natuurlijke vijand, omdat we de evolutie in een circulaire staat hebben gebracht. Door onze omgeving zodanig aan te passen dat het
    evolutie in de verkeerde richting veroorzaakt.
    Reden waarom de mens gemiddeld steeds dommer, ouder en ongezonder wordt. Noodzakelijke eigenschappen voor een rol als consument.
  • Het ontbreekt ons (vooralsnog) aan voldoende organisatievermogen om in gezamenlijkheid tot een ander politiek stimulerend en inclusief systeem te komen. Daarom zitten we vast in een opgelegde maar fictieve schaarste en creëren we niks van waarde, alleen maar marktwaarde. En op zijn simpelst gezegd maakt dat mensen waardeloos.
  • We onderschatten de noodzaak tot inclusief samenleven erg. Onze natuurlijke drang tot onderscheiding, we willen altijd positief zijn, en onze kinderen een mooier perspectief toewensen, ontaard met ieder
    levensjaar meer in gevangenschap omdat we het tegen de klippen van onze machteloosheid op moeten duwen. Pogingen binnen de grenzen van je fysiek zichtbare omgeving te blijven zijn tot mislukking gedoemd.
    Je kunt de televisie uitzetten maar daarmee verdwijnt de wereld niet.
    We zijn slachtoffers die eigenlijk geen slachtofferrol willen accepteren. En worden onszelf een steeds grotere doorn in het oog.

 

 

Begrepen !

2 thoughts on “Het menselijk lijden”

  1. Mooi blog!

    Ik herken het vanuit Raja Yoga genaamd de filosofie van de Klesas. Zo’n 2600 jaar geleden opgetekend door Patanjali. Klesa wordt vanuit het Sanskrit vertaald als pijn, lijden.
    Alle lijden zou terug te voeren zijn naar vijf ‘categorieën’ van oorzaken. Het hele yogastelsel is gebaseerd op deze filosofie. Super kort door de bocht komt het neer op…..
    1 De grondoorzaak van alle ellende en lijden is Avidya oftewel onwetendheid, gebrek aan werkelijkheidsbesef. Geen besef van eenheid der dingen. Het niet eeuwige aanzien voor het eeuwige, vergankelijkheid niet accepteren enz.
    2 Uit onwetendheid ontstaat Asmita. Het heeft met identificatie te maken. Ik ben dit of ik ben dat. Ik ben goed, beter de beste. Vrij vertaald als egoïsme, egocentriciteit, het gevoel van afgescheidenheid enz..
    3 Uit egoïsme ontstaat Raga, gehechtheid, begeerte, aangetrokken worden tot, dit is van mij dat is van mij, landje pik, je van alles toe eigenen.
    4 Uit gehechtheid ontstaat Dvesha ook weer vrij vertaald als afkeer, afstoting, haat enz. Een voorbeeld hiervan zijn de oorlogen…
    5 Abinivesha, angst voor de dood. Wanneer je geen werkelijkheidsbesef hebt, je je van alles toe-eigent ga je eraan hechten het gevolg is haat en word je steeds angstiger om dat wat je dacht dat jou toebehoord te verliezen.
    De diepste angst van de mens is om het leven te laten, angst voor de dood dus.

    Zo zijn er natuurlijk vele gelaagdheden in deze oorzaken maar hoe dan ook zijn de gevolgen niet vrij van pijn en ellende hoe subtiel dan ook.
    Hoe onwetender hoe groter de angst. Hoe groter de aantrekking even zo groot de afstoting. Hoe hoger je vliegt hoe dieper je valt. Hoe groter het ego hoe groter de ‘zelf gebakken lucht’ eromheen.

    De oorzaken die jij noemt zijn mijn inziens moeiteloos terug te vinden in deze 5 grondoorzaken zoals hierboven genoemd. Mooi blog hoor!
    Hartelijke groet
    svara

  2. @svara
    Vanuit een ander perspectief is er inderdaad herkenbaarheid. De filosofie die je beschrijft stamt uit wat je zou kunnen noemen pre-religieuze ,pre-wetenschappelijke en pre-technologische tijden, toen de mens vermoedelijk veel dichter bij zichzelf en zijn plek in de natuur stond. Maar (of juist daarom) met voldoende waarnemingsvermogen om zijn eigen aard te doorgronden. Een inzicht wat verbluffend is. Net als de leeuwen kop in een houten stok gesneden door een homo sapiens 40.000 jaar geleden die ik zag, gevonden in een opgraving.
    Dankjewel voor je compliment en voor de inspiratie. Inspiratie is het grootste belang. Ik wordt nieuwsgierig naar wat we nu kunnen doen om het lijden te verminderen en of we dan ook overeenkomst aantreffen in hoe dat dan zou moeten.

Comments are closed.